Rüșnént

“Rüșnént” (fem. “rüșnenta”) l’è n’agetíf c’a descríʋ an metàl c’al s’è usidà, c’l’ha fat la röșna. Specialmént, aș imaginóm an cancèl ad fèr che, par efèt adl’acqua e’dl’aria, l’è dvantà töt ros e marún. Ma in süșarés la paròla l’ha tòt anca n’atar significà, col ad “spurc”. “Spurc dimondi”, par èsar precís. As pöl druʋà par descriʋar tant còși quant parsuni e da la stẹsa raís a s’è furmà anca’l sustantív “rüșnún” par definí na parsuna c’aș laʋa pòc.

Staʋòlta catà la cunesiún tra i dü cuncèt l’è mia tant difẹcil. Ad sicűr la röșna, l’òsid ad fèr, la g’ha n’aspèt c’a’n fo mia pansà a quèl ad pulí, anca parché in generàl as trata’d còși c’a sto föra, acmẹ́ i cancèi, u c’a lasóm ind’an șgabüsín e c’an druʋóm mia tant daspẹ́s. E ad sicűr i è ròbi c’an laʋóm mai. L’idèa l’ha ciapà tanta fòrsa che indl’imaginari cuműn as pensa che la röșna la pòsa trașmẹtar al tetan, anca se in realtà adli ʋòlti la’n sarẹ́ș gnanca tant spurca e sensa döbi l’è mia la caușa dirèta adla malatia.

La paròla d’incő l’è significatiʋa filulugicamént, infati l’as cata anca indi atri ʋariànt dal Galu-Italic. La testimuniansa la ʋé da Türín, indua a gh’è’n risturànt c’as ciama “Rusnenta”. Ag sun mia stà, ma a sun sicűr che l’è pulí e al magnà l’è bun e che in cal cas ché la paròla l’an völ mia dí “spurca”, ma pö che atar “tradisiunàl” u “cașulana”. A sarẹ́ș interesànt stüdià i atri ʋarianti galu-itàlichi par vẹdar se la paròla l’aș dröʋa in töta la regiún.

Insoma, in cunclüșiún, incő om vést che l’è mia sul al fèr c’al fo la röșna, anca li parsuni li pöl fala. L’irunia l’è che al fèr al fo la röșna par cuntàt cun l’acqua; li parsuni i la fo quant l’acqua i'n la toca mia.